كيسه‌اى قرار دادند و آن‌قدر با لگد زدند تا مرد . « 1 » ابو الفدا « 2 » مىنويسد : خليفه را مغولها كشتند و اطلاعى از كيفيت به قتل رسيدنش در دست نيست . گفته شده او را خفه كردند . برخى ديگر گفته‌اند كه او را در كيسه‌اى قرار دادند و آن قدر زدند تا مرد . قول ديگر اين است كه او را در دجله انداختند و در آن‌جا غرق شد . خداوند به حقيقت اين ماجرا عالم‌تر است . قيراقوز ، مورخ ارمنى ، كه در آن عصر حضور داشته است ( ت 671 ه 1272 م ) مىگويد : هلاكو ، خليفه را با دست خودش كشت ، « 3 » و در ميان نيروهاى هلاكو كه بغداد را فتح كردند ، لشكرى از گرجيان بود و طبق تاريخ رسمى گرجى وارد شده است يكى از فرماندهان هلاكو به نام ايلكانوبان ، خليفه را با شمشير به قتل رساند . « 4 » رشيد الدين فضل اللّه همدانى نيز در تاريخش جريان قتل خليفه را ذكر كرده ، اما كيفيت آن‌را بيان نكرده است . ماركوپولو ، جهانگرد ونيزى كه كمى قبل از انقراض حكومت ايلخانيان از بغداد گذر كرده بود ، داستانى را كه در آن زمان شايع بود ، نقل مىكند كه خلاصهء آن چنين است : هلاكو وقتى به خليفه دست يافت ، در كمال شگفتى ديد كه خليفه قصرى دارد پر از طلا . دستور داد خليفه را نزد او آوردند . هلاكو به شدت خليفه را به خاطر آز و بخلش سرزنش كرد كه چرا اين همه مال را در جهت روبه راه كردن و تقويت سپاهش براى دفاع از مركز حكومتش كه مدتهاى طولانى در

--> ( 1 ) - ص 327 . ( 2 ) - ج 3 ، ص 194 . ابو الفداء وقتى در ميان وقايع سال 672 هجرى ، جريان مرگ خواجه نصير الدين طوسى را نقل مىكند ، از او با كمال احترام و تكريم ياد مىكند و با بهترين صفات نام او را مىبرد . ( 3 ) - دكتر جعفر خصباك ، العراق فى عهد الملوك الايلخانيين . ( 4 ) - همان .